seraykapak

 

Seray ŞAHİNLER DEMİR / seray@sanatindibi.com

Nobel Edebiyat Ödülü’nün son sahibi Belaruslu yazar Svetlana Aleksiyeviç oldu. Yazar “çağımızın acıları ve cesaretini anıtlaştıran çok sesli eserleriyle bu ödüle layık görüldü. Kendisini “Tarihi olaylardan çok insani duyguları kayıt altına alan bir kalem” olarak tanımlayan Aleksiyeviç bu ödülü kazanan 14.kadın yazar oldu. İlk olarak 1901 yılında verilmeye başlana Nobel Edebiyat Ödülü’nün 111 yazarın 14’ü kadın. Gelin o isimlere bir göz atalım;

lagerlof1.Selma Lagerlöf

Gerekçe: “Yüksek idealizm, canlı hayal gücü ve manevi algılama yeteneği ile karakterize yazıları için”

Nobel Edebiyat Ödülü’nün sahibi ilk kadın yazar Selma Ottilia Lovisa Lagerlöf oldu. 1858 doğumlu yazar efsane ve masallara dayalı yapıtlarıyla ön plana çıktı. Lagerlöf aynı zamanda bu ödülü kazanan ilk İsveçli yazardı. Yazarın Türkçede yayımlanan eserleri arasında şunlar yer alıyor: “Nils Holgersson’un Serüvenleri, Seçme Hayvan Masalları, Şahinşahe Portekize, Küçük Nils Holgersson’un Yabankazlarıyla Maceraları.”

 

240px-Grazia_Deledda_19262.Grazia Deladda

Gerekçe: “Derinlikle ve sempatiyle değindiği genel insani sorunları ve memleketindeki yaşamı tüm netliğiyle ele alan idealist yazıları için”

İtalyan yazar Grazia Deladda ise Lagerlöf’ten 17 yıl sonrası Nobel Edebiyat Ödülü’nü kazanan 2.kadın yazar oldu. Doğalcılık akımının öncülerinden Sardunya’nın Sesi olarak bilinen yazar eserlerinde Sardunya’daki zorlu yaşam koşullarını tasvir etti.

 

undsetsak

3.Sigrid Undset

Gerekçe: “Esasen, Orta Çağ kuzey ülkelerindeki yaşamı güçlü şekilde tasvir ettiği için”

Norveçli yazar Sigrid Undset, “The Axe”, “The Snake Pit”, “The Wilderness” ve “The Son Avenger” başlıklarını taşıyan “The Master of Hestviken” dörtlemesiyle 1928’de Nobel Edebiyat Ödülü’nü kazandı. Undset eserlerinde gelenekler, dini değerleri ve kadının özgürlüğünü ele alınan yazılarıyla tanındı. Undset Türkçede yayımlanan eserleri ise Her Kadın Gibi ve Savaş ve Barış

 

Pearl_Buck_(Nobel)

4. Pearl Buck

Gerekçe: “Çin’deki köy yaşamını zengin ve gerçekçi anlatımı ve biyografik şahaseri nedeniyle”

Pearl Sydenstricker Buck daha çok bilinen adıyla Pearl S. Buck Nobel Edebiyat Ödülü’nü alan ilk ABD’li kadın yazar. Puck, 1938 yılında kazandığı Nobel Edebiyat Ödülü’nden 7 yıl önce 1931’de ‘İyi Dünya’ yapıtıyla Pulitzer Ödülü’nün sahibi olmuştu. Kitaplarında uzun süre yaşadığı Çin’deki yaşamı anlattı. Asyalı çocukların ABD’li ailelerce evlat edinilebilmeleri için dernekler kurdu. Ana kitabıyla Nobel Edebiyat Ödülü’nü kazandı. Yazarın Türkçe’de yayımlanana eserleri arasında Çin Sarayında Bir Bakire, Şakayık, Akrabalar yer alıyor.

 

mistral-2

5. Gabriela Mistral

Gerekçe: “Tüm Latin Amerika dünyasının idealist amaçları için adını bir sembol haline getirdiği, güçlü duygulardan ilham alan lirik şiirleri için”

Şilili şair ve diplomat olan Gabriela Mistral 1945’te Nobel Edebiyat Ödülü’nü kazanan ilk Latin Amerikalı oldu. Özellikle şiirleri dünya genelinde geniş yankılar bulan Mistral eserlerinde kadın, çocuk ve kimsesizlerin haklarını gözetti.

 

 

20954-004-DE74F9CE

6. Nelly Sachs

Gerekçe: “İsrail’in kaderini kuvvetli bir etki bırakarak sunan, fevkalade dramatik ve lirik yazıları için”

Alman yazar ve şair Nelly Sachs, Nazi rejiminden kaçarak İsveç’e gitti. Almanya’da yaşadığı süre zarfında Yahudilerin yaşadıklarına tanık olan yazar bunu eserlerine yansıttı. 1966’da Nobel Edebiyat Ödülü’nü Shmuel Yosef Agnon ile paylaşan yazar eserlerinde sık sık Yahudileri konu edindi. Yazarın Türkçede yayımlanan eserleri şöyle: Hala Gece Yarısı Bu Yıldızda, Akkor Bilmeceler, Şiir Atlası 2.

 

gordimer_postcard

7. Nadine Gordimer

Gerekçe: “Alfred Nobel’in deyişiyle insanlığa büyük yarar sağlayan; görkemli epik yazıları için”

Hayatı boyunca ırkçılık mücadele eden Güney Afrikalı yazar Nadine Gordimer, 1991’de Nobel Edebiyat Ödülü’nün sahibi oldu. Yazmaya 9 yaşında başlayan yazar, eserlerinde özgürlük ve insanlık vurgusu yaptı. Geçtiğimiz yıl hayatını kaybeden yazarın Türkçede Oğlumun Öyküsü, Yaşamaya Bak, Başka Dünyalar, Yanımda Kimsel Yok gibi eserleri yer alıyor.

 

 

Chloe Anthony (Toni) Morrison Robert F. Goheen Professor in the Humanities Princeton University Princeton, New Jersey photo: © Timothy Greenfield-Sanders

8. Toni Morrison

Gerekçe: Amerikan gerçeğinin önemli bir yönüne hayat veren, şiirsel ifadeler ve hayal gücü ile karakterize romanları için”

1988 yılında Sevgili adlı romanıyla Pulitzer Ödülü’nün sahibi olan Toni Morrison, 1993’te Nobel Edebiyat Ödülü’nün sahibi oldu. Eserlerinde sık sık Amerika’daki zencilerin hayatını konu edinen yazar bu ödüle sahip ilk siyahi kadın oldu. Yazarın Türkçede yayımlanan eserleri ise şöyle: Merhamet, Sevgili, Katran Bebek, Cennet.
szymborska_czaplinski

9. Wislawa Szymborska

Gerekçe: “Tarihi ve biyololojik bağlamda insan gerçeğinin tüm kısımlarına ışık tutan, ironik bir hassasiyete sahip şiirleri için”

Çağdaş Polonya şiirinin temsilcilerinden Wislawa Szymborska Nobel Edebiyat Ödülü’nün 1996 yılındaki sahibi oldu. Şiirleri 16 dile çevrildi.

 

Elfriede_jelinek_2004_small10. Elfriede Jelinek

Gerekçe: “Romanlarındaki seslerin müzikal ahengi ve oyunlarındaki sıra dışı dilsel coşkunlukla toplumun klişelerinin saçmalığını gözler önüne sermesindeki ustalık için”

Nobel Edebiyat Ödülü’nün en çok konuşulan isimlerinden Avusturyalı yazar Elfriede Jelinek. Yazılarıyla kışkırtıcı olduğu öne sürülen ve 2004 yılında Nobel Edebiyat Ödülü’nü kazanan yazar özellikle feminizm, cinsellik ve kadının toplumsal konumu konularında yazılar kaleme aldı. Ödüle kadar sadece Almanca konuşan ülkelerde adı duyulan yazar ödül sonrası dünya genelinde de tanınmaya başladı. Türkçede yayımlanan eserleri ise: Dışarıda Kalanlar, Hırs, Piyanist, Arzu.

lessing_postcard11. Doris Lessing

Gerekçe: “Parçalanmış bir uygarlığı şüphecilik, tutku ve hayal gücüyle ele alan kadın hareketini destansı bir dille anlattığı için”

Nobel Edebiyat Ödülü’nü kazanan en yaşlı yazar Britanyalı Doris Lessing oldu. 2007 yılında, 88 yaşındayken Nobel Edebiyat Ödülü’nü kazanan yazar, haberi alışveriş dönüşü evinin önünde bekleyen basın mensuplarından öğrendi. Yazarın Türkçede yayımlanan çok sayıda eseri yer alıyor. Bunlardan öne çıkanlar ise, Türkü Söyleyen Otlar, Altın Defter, Hayatta Kalma Güncesi, On Dokuz Numaralı Oda.

 

Mueller_Herta

12. Herta Müller

Gerekçe: Şiirin yoğunluğu ve nesirin samimiyeti ile, yoksulların dünyasını tasviriyle”

Çavuşesku dönemimde yoksul Romen halkının yaşamını tasvir eden eserleriyle tanınan Herta Müller, 2009 yılında Nobel Edebiyat Ödülü’nün sahibi oldu. Alman asıllı yazar Romanya’da gizli servisle çalışmayı reddettiği için işinden oldu ve 1987 yılında Almanya’ya göç etti. Romancı Richard Wagner ile evli olan yazarın Türkçe yayımlanan eserleri arasında Tilki Daha O Zaman Avcıydı, Yürekteki Hayvan, Tek Bacaklı Yolcu ve Keşke Bugün Kendimle Karşılaşmasaydım yer alıyor.

 

munro_postcard113. Alice Munro

Gerekçe: “Çağdaş kısa öykü ustası”

Kanada’nın Çehov’u olarak bilinen kısa öykücü Alice Munro, 1998 ve 2004 yılları Giller Ödülü ve 1968, 1978 ve 1986 Governor General’s Ödülü’nü kazandı. Ardından dünyanın saygın edebiyat ödüllerinden Man Booker’ın 2009 yılındaki sahibi oldu. Yazar son olarak geçtiğimiz yıl Nobel Edebiyat Ödülü’nü kazandı. Firar, Bazı Kadınlar, Sevgili Hayat, Çocuklar Kalıyor, Nefret, Arkadaşlık, Flört, Aşk, Evlilik gibi eserleriyle Türkiye’de tanınan yazar öykülerinde özellikleri kadınların hayatına ve hayata dair bir çok farklı konuya ışık tutuyor.

 

1137599_620x410

14. Svetlana Aleksiyeviç

Gerekçe: “Çağımızın acıları ve cesaretini anıtlaştıran çok sesli eserleriyle”

Dün açıklanan Nobel Edebiyat Ödülü’nün son sahibi ise yine bir kadın oldu. Belaruslu gazeteci yazar Svetlana Aleksiyeviç ödülü kazandığını evde ütü yaparken öğrendi. Muhalif görüşleri nedeniyle yıllarca sürgün hayatı süren Aleksiyeviç, dünya çapında insan hikayelerini anlattığı gazeteci kimliğiyle tanınıyor. Yazarın Sovyetler Birliği dönemi ve dağılma sürecinde yaşanan trajedilerle ilgili eserlerde de imzası var. Yazarın Türkçede yayımlanan eserleri arasında ‘Bir Nükleer Felaketin Sözlü Tarihi – Çernobil’den Sesler’ ve ‘Nazi İşgalinde Sovyet Kadınları’ bulunuyor. Fakat eserlerin baskısı tükendi.

BUNLARDA İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR