Tiyatroadam’ın yeni oyunu, Sabahattin Ali, Aziz Nesin, Rıfat Ilgaz ve Mustafa Mim Uykusuz’un çıkardığı siyasi mizah gazetesi Markopaşa’nın öyküsünü anlatan Meçhul Paşa, bu sezon izlenmesi gereken özel oyunlardan…

Seray ŞAHİNLER DEMİR / seray@sanatindibi.com

Cumhuriyet’in ilanını izleyen yıllarda Türkiye’deki kültür sanat üretimi zirveyi yakalamıştı. Edebiyatta, müzikte, tiyatroda bugünün dahi çok ilerisinde olan bir anlayış hakimdi. Birçok akımın öncüsü kabul ettiğimiz isimlerin üretimleri bu yıllara rastlıyordu. 

40’lardan itibaren değişen siyasi atmosfer işleri biraz değiştirdi. Milli Eğitim Bakanı Hasan Ali Yücel’in istifası, kısa sürede imkansızı başaran Tercüme Bürosu’nun Sabahattin Eyüboğlu, Orhan Veli gibi başrol oyuncularını kaybetmesi, birkaç yıl sonra Köy Enstitüleri’nin kapatılması bu yılların acı veren gelişmelerinden sadece birkaçıydı. Tek parti döneminin sancılı yılları, akabinde gelen Demokrat Parti iktidarı ve dönemin siyasi atmosferi özellikle sanatçılar için can sıkıcıydı. Özellikle sansür meselesi ve mecmualar üzerinde baskı kendini iyice hissettiriyordu. 

Tiyatroadam’ın yeni oyunu Meçhul Paşa, tam da bu yıllara rastlayan bir dönemde, Sabahattin Ali, Aziz Nesin, Rıfat Ilgaz ve Mustafa Mim Uykusuz tarafından çıkarılan haftalık siyasi mizah gazetesi Markopaşa Gazetesi’nin serüvenine tanık olunacak bir yolculuğa çıkarıyor izleyiciyi. 

Oyunun yazarı Ahmet Sami Özbudak, kalemini yine Türk Edebiyatı’na çevirerek başarılı bir metne imza atmış. Özbudak’ın oyunlarında kişisel ve toplumsal bellek meselesi kendini sıkça hissettirir. Fakat toplumsal belleği edebiyat üzerinden okutacak bu oyun şimdiden özel bir yerde durmayı hak ediyor. Yazarın bu noktada büyük bir boşluğu doldurduğuna inanıyorum. Çünkü sahnede edebi esintiler taşıyan oyunları izlemek isteyen fakat yıllardır uyarlamalarla avutulan seyircilerin sayısı çok fazla. Bu noktada Türk tiyatrosunun ihtiyacı olan güncel metinleri tarihi figürlerle buluşturan, izleyeneleri 30’lu 40’lı yıllara götüren oyunlara imza atan Ahmet Sami Özbudak’ın durduğu yeri göz ardı etmemeli. (Şehir Tiyatroları’nda sahnelenen Afife Jale ile Bedia Muvahhit’in hayatını anlatan “Hayal-i Temsil” de Ahmet Sami Özbudak tarafından kaleme alınmıştı.)

Gelelim Meçhul Paşa’ya…

Kendi diliyle “Hınzır bir neşriyat öyküsü” olan oyunun konusu özetle şöyle; 

Sabahattin Ali, Rıfat Ilgaz ve Aziz Nesin 1946 yılında Markopaşa adlı gazeteyi çıkarmaya karar verir. Sabahattin Ali’nin maddi desteğiyle yola çıkan gazetenin meselesi hakikatin peşinden gitmektir. Babıali’nin göbeğinde, Cağaloğlu’ndaki İzzettin Han’da Marko Paşa’yı çıkarmak için kolları sıvarlar. Gazete küçük kadrosuyla yayın hayatına başlar. Sabahattin Ali’nin dergide yayımlanan şu cümleleri gazetenin manifestosu niteliğinde…

 “…Biz istiyoruz ki, bu memlekette yapılan her iş üç beş kişinin çıkarına değil, bu toprakları dolduran milyonların yararına olsun. …Biz istiyoruz ki, bu topraklar üzerindeki insanlar, kafalarında taşıdıkları fikirlerden dolayı değil, bu yurdun ve bu halkın yararına ya da zararına yaptıkları işlerden hesap versinler…”

Gazete kısa sürede dönemin başbakanı Recep Peker başta olmak üzere birçok çevreyi rahatsız eder. Ve üzerindeki baskılar artmaya başlar. Yazıhaneleri basılır matbaalarına el konur. Toplam 7 isim, 8 sahip, 10 yazı işleri müdürü, 9 matbaa, 10 adres değiştirerek her şeye rağmen 77 sayı çıkar ortaya. 77 sayı boyunca nice badireler atlatılır;  yazarlar tutuklanır, sürgüne gönderilir, parasızlıktan elindeki kitapları yazmak zorunda kalır, öldürülür… Zamanla farklı isimlerle çıkmaya devam eder. Bunlardan biri de Meçhul Paşa’dır… 

Hem dönemin hem karakterlerin ruhuna ithafen…

Meçhul Paşa; süreci, fonunda dönemin siyasi ve sosyal atmosferini, edebiyatın köşe taşlarından olan kıymetli isimleri naif bir dille ele alışıyla, oyunu sezonun en iyileri arasına koymayı şimdiden başarıyor. Yönetmen Emrah Eren’in hem karakterlerin hem dönemin ruhuna başarıyla hizmet eden rejisinin buradaki katkısı büyük. Ve elbette oyuncular… Erdem Akakçe, Bülent Çolak, Fatih Koyunoğlu’nun bu üç yazara hayat vermek için üstlendikleri sorumluluk ve hassasiyet seyirciye ulaşacak kapıları bir bir açıyor. Yalnız oyunun diline günümüz Türkçesi hakim. Kulağımız ara ara 40’lı yılların Türkçesini duymak istemiyor değil. Barış Dinçel’in dönüşümlü dekor tasarımı, Deniz Bayrak’ın müzikleri ve Yakup Çartık’ın ışık tasarımıyla Meçhul Paşa’nın sacayağı başarıyla tamamlanıyor. 

Meçhul Paşa, bu sezon mutlaka seyredilmesi gereken yapımlardan… Sabahattin Ali, Aziz Nesin, Mustafa Mim Uykusuz ve Rıfat Ilgaz ölümsüz isimlerin çıkardığı Markopaşa’nın öyküsü meçhul değil… Yaşayacak, yaşatılacak.

Oyun 26 Aralık’ta Trump Kültür ve Gösteri Merkezi’nde izlenebilir.

Yazan: Ahmet Sami Özbudak
Yöneten: Emrah Eren
Sahne ve Kostüm tasarımı: Barış Dinçel
Işık Tasarımı: Yakup Çartık
Müzik: Deniz Bayrak
Yönetmen Yardımcısı: Güney Zeki Göker
Oynayanlar: Erdem Akakçe, Bülent Çolak, Fatih Koyunoğlu
Sahne Amiri: Uğur Aksu

BUNLARDA İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR