Seray ŞAHİNLER DEMİR / seray@sanatindibi.com

1816-1879 yılları arasında yaşamış Osmanlı Ermenisi yazar, gazeteci ve devlet adamı Hovsep Vartanyan’ın yazdığı “Boşboğaz Bir Âdem” Koç Üniversitesi Yayınları (KÜY) Tuhaf Etki kategorisinde yayımlandı. Murat Cankara tarafından günümüz Türkçesine çevrilen kitap 1852 yılında kaleme alınmış. Tanzimat yıllarında yaşamış Hovsep Vartanyan kitapta boşboğazlığın başa nasıl bela olduğunu, hangi felaketlere sebebiyet verdiğini anlatıyor.

Hovsep Vartanyan

İki bölümden oluşan kitap hem sadeleştirilmiş haliyle hem de orijinal metniyle okura sunuluyor.

Kitabın en keyifli yanlarından birisi ise önsözü. “Boşboğaz bir insan: lafazanlık sonucu meydana gelen fenalıklara dair kitapçık” sözleriyle açılan önsözde şunlar kaydediliyor:

“Bu boşboğaz kitapçığını yazmaktan maksadımızı milletimizi çekiştirmek olmayıp, dedikodu etmekle ne kadar fenalıkların meydana geldiğini anlatmaktır. Sır saklamak kişi için en gerekli bir özellik olup bunu bilmeyen insanlar tarafından makbul bir kimse sayılmaz. Boşboğazın ise genellikle yalanı gerçek şekline sokarak herkes hakkında iftiralar edip, kendisini toplumdan ne kadar dışlattırdığını söylemeye gerek yok. Bu sebeple yazmaya cüret ettiğimiz bu kosa hikayemizin kabul olunmasını rica ederiz. Zira bu şekilde yayımlayan kişiye de cesaret vermiş olacağı şüphesizdir”

6 MADDEDE BOŞBOĞAZLAR!

Vartanyan meramını boşboğazlık sonucu bir kişinin ölümüne sebebiyet veren vaka etrafında şekillendiriyor. Girişte olayın ipuçlarını veren yazarımız, öyküyü en sona bırakarak heyecanı tırmandırıyor. Öncesinde ise boşboğazlık üzerine biraz konuşmak için okursan izin istiyor.

6 bölümlük bu sohbette Vartanyan, laf taşıyan kişinin ne tür belalara sebep olduğunu, örnekleriyle anlatıyor. Önce boşboğazlık kelimesinin asıl anlamanı nedir bunun peşinde. Ardından ise “Boşboğazın sabah keyfi” diyerek, “Boşboğaz insan uykudan uyandığı zaman eğer tiryaki değilse evvela yataktan kalkmayarak bıyığını iki parmağının arasına kıstırıp gözleri açık bir süre düşünür. Şunun için ki işittiği şeyleri hatırlayarak bir düzene sokmalı. Onlara ek yapmalı, şüpheli hususlara gerçek görüntüsü vermeli” diyor.  Böylece boşboğazlığı huy edinen insanların bu özelliğini tüm hayatına nüfuz ettiğini vurguluyor.

Diğer bölümlerde ise “Papaz ve Yortu günleri boşboğaz ne yapar”, “Boşboğazla ticaret yapmaktan gayet kaçınmalı”, “Meclid dönüşü”, “Boşboğaz kimsenin aşkının neticesi” gibi konuları örnek vakalarla resimlendirerek anlatmış. Her biri bir olay etrafına şekillenen bu bölümler, farklı “boşboğaz”lık öyküleri. Yazarımız, boşboğazlık sonucu ailelerin nasıl birbirine düştüğü, dostların arasının nasıl açıldığı, âşıkların arasının nasıl bozulduğu, esnafın birbirine nasıl düşürüldüğü gibi olayları ele alıyor.

Ve geliyoruz asıl öyküye. Kitabın başında sinyalleri verilen hikayemiz Samatya’da başlıyor. Uzun mu uzun bir betimlemeden sonra öykünün içine giriyoruz. Başkahramanlarımız Partoğomios Ağa ile Nunya Dudu. 60 yaşında, sinirli, çirkin ve hiç evlenmemiş Partoğomios Ağa genç ve güzel Nunya Dudu’ya aşık olur. Tek isteği ise onunla evlenmektir. Fakat Nunya Dudu’nun gönlü başkasındadır. Nunya’yı ağlarken gören “Boşboğaz”  Partoğomios Ağa’nın yanında alır ve gördüklerini “bine bir katarak” anlatmaya başlar. Ama yazarımız araya girereke “kendisi de bilmiyor ki anlatsın!” der’. Fakat bu boşboğazlık hikayesi, Nunya Dudu’nun felaketi olur ve ölümüne yol açar.

EĞLENCELİ SAHNELER, KIVRAK ANLATI

Ermeni harfleriyle Türkçe yazılmış, 44 tasvirle süslenmiş bu risale roman, boşboğazlık ve gevezeliğin sakıncalarını eğlenceli sahneler ve kıvrak bir anlatıyla sunuyor.

Boşboğaz Bir Adam’in bir diğer güzel yanında ise; Tanzimat dönemi Osmanlısı’nın Ermeni mahallelerine konuk oluyor, buradaki zengin çeşitliliğin güzelliğine tanık oluyorsunuz. Bir bakıma Hagop Baronyan tadı vererek İstanbul mahallelerinde bir gezintiye çıkarıyor okuru. Kendini sıkça hissettiren didaktik anlatım, Vartanyan’ın eğlenceli kalemi arasından sıyrılmayı ustaca başarıyor…

Boşboğaz Bir Adem
Koç Üniversitesi Yayınları
181 s.
14 TL

 

 

 

 

 

BUNLARDA İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR