Seray ŞAHİNLER DEMİR / seray@sanatindibi.com

İstanbul Kültür Sanat Vakfı’nın düzenlediği İstanbul Tiyatro Festivali, geride bıraktığı 20 festivalin birikimini Yirmi: “1989’dan Bugüne İstanbul Tiyatro Festivali” isimli bir kitapta topladı. Kitap 1989’dan bugüne gerçekleştirilen 20 tiyatro festivalininin çatısında buluşan oyunları ve İstanbul Tiyatro Festivali tarafından gerçekleştirilen özel projeleri hatırlatırken, festivale katılan toplulukların dünden bugüne yolculuklarına bakmak için bir fırsat niteliğinde.

Metinlerini Özlem Hemiş, Leman Yılmaz, Ayşe Draz, Belfu Gülra Kaba, Dikmen Gürün ve Öykü Beliz Öztürk’ten oluşan yazar ve araştırma grubunun kaleme aldığı kitap, festivalin ilk direktörü Zehra İpşiroğlu ile yapılan röportajla başlıyor. Bu bölümde üç direktör festivalin dünü ve bugününü ele alarak, festivalin Türk tiyatrosuna kazandırdıklarını anlatıyor. İpşiroğlu, festivali Avrupa’daki festivallerden ayıran en büyük özelliğin genç izleyiciye ulaşmadaki büyük başarısı olarak özetliyor.

Ardından, festivale tam 20 yıl direktörlük yapan, bir anlamda onu besleyip büyüten Dikmen Gürün söz alıyor. 1993’te devraldığı festivali 2012’ye kadar başarıyla yürüten Gürün, festival ile buluşmasın, yapılanmayı, hedeflerini, Türk tiyatrosunun festival ile ilişkisini anlatıyor. 1989’dan beri düzenlenen festival, Gürün döneminde 2 yılda bir düzenlenmeye başlamıştı. (Hatırlatmakta fayda var,  festival artık her yıl düzenlenecek) Gürün’ün 2 yılda bir düzenlenme kararına verdiği yanıtın önemli olduğunu düşünüyorum:

“Tiyatro festivali maddi anlamda zorlanan bir festivaldi. Bugün için de aynı şey söylenebilir. Tiyatronun ülkemizdeki genel durumu ile ilgili bir zafiyet bu kuşkusuz. Avrupa’da devlet festivalleri yüksek oranlarda desteklerken bizde böyle bir durum söz konusu değil. Devletin, yerel yönetimlerin kısıtlı katkıları tabi ki festivalleri zorluyor. Olaya sponsor desteği açısından baktığınızda yine bir zorlanma söz konusu.”

9. İstanbul Tiyatro Festivali, Berliner Ensemble, “Arturo Ui’nin Önlenebilir Yükselişi”

Son olarak 2013 yılında bayrağı devralan Leman Yılmaz, festival ile öğrencilik yıllarından başlayan tanışıklığından direktörlüğe uzanan serüvenini anlatıyor. Yılmaz, çalışmanın İstanbul Tiyatro Festivali’nin yıllar boyunca hangi projelere imza attığını görmek, gelecek yıllardaki yol haritası ve programı açısından önemli bir rehber olduğunu söylüyor.

İLK FESTİVAL İLK HEYECAN

Röportaj ve sunuş yazısının ardından 1989’dan günümüze festivalde yer alan oyunlar karşımıza çıkıyor. 19-31 Mayıs 1989 tarihleri arasında ilki gerçekleştirilen festivalde Devlet Tiyatroları “Bir Kadın Bir Düş Bir Oyun”, Ankara Sanat Tiyatrosu “Suçsuzlar ‘Sacco ile Vanzetti'”, İBB Şehir Tiyatrolar “Meraklısı için Öyle Bir Hikaye”, Kent Oyuncuları “Şafak Yıldızları-Olimpiyat Gülleri” oyunlarıyla seyirciyle buluşmuş.  Uluslararası boyutta düzenlenen festivalin elbette yabancı konukları da olmuş. İtalya’dan Centro Sperimentale del Teatro, “Gılgameş”, Yunanistan’dan Atölye 2012 “Şeytanlar (Demoni)” bu oyunlar arasında.

1. İstanbul Tiyatro Festivail, Yugoslavya, Şeytanlar-Demoni

Kitapta, 1989’dan 2017’ye dek, festivalde sahnelenen yerli ve yabancı oyunların dökümünü detaylıca bulabilirsiniz. “1989’dan Bugüne İstanbul Tiyatro Festivali” başlıklı kapsamlı çalışma, Türkiye’de son 28 yıldaki tiyatro üretiminin, repertuvar çeşitliliğinin nereden nereye geldiğini de gösteren bir tablo sunuyor aslında. Oyun seçimler, performatif gösteriler, çocuk oyunları, özel yapımlar gibi birçok farklı seçki, festival ruhunu yansıtırken, Türkiye’deki tiyatro serüveninin değişim ve dönüşümündeki noktaları da gözler önüne seriyor. İlk yıllara hakim olan ödenekli tiyatrolar, 90’ların sonuna doğru başlayan özel tiyatroların eklenmesiyle, “alternatif” tiyatronun doğuşu ve gelişimi hakkında da ipuçları veriyor.

ÖZEL PROJELER DE VAR

2017’deki festival ile sona eren bölümünü ardından özel projeler yerini alıyor. Festivalin belki de en güzel tadımlığı olan bu yapımlar, arasında “Battuta”, “III.Richard”, “Üç Kuruşluk Opera” gibi oyunların serüvenini okumak hayli keyifli. İlki 1997’de Yıldız Kenter’e verilen ve sonrasında bir festival geleneğine dönüşen Onur Ödülleri’nin sahipleriyle de tanışabilirsiniz.

“1989’dan Bugüne İstanbul Tiyatro Festivali” bu sebeple, yönetmen, oyuncu, sahne arkası başta olmak üzere üretim sürecindeki herkes için incelenmesi gereken bir kaynak. Aynı zamanda 28 yılda tiyatro anlayışımızda ne değişti, nereden nereye geldik bunu yansıtmadı açısından da seyirci için tadımlık bir çalışma.

BUNLARDA İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR